فرضیه بارکر چیست؟
دیوید بارکر، پزشک و اپیدمیولوژیست معاصر بریتانیایی و ارایه دهنده “فرضیه بارکر” می باشد. در ابتدا دیوید بارکر در یکی از شهرهای بریتانیا به نام هرتفورد شایر نشان داد که نسبت بالای بیماریهای عروق قلبی عمدتا در نقاطی دیده میشود که مرگ و میر شیرخواران در دهههای گذشته در همان مناطق بالا بوده است. پس از آن، او تعدادی از افراد بزرگسال که به بیماریهای عروق قلبی مبتلا بودند را انتخاب کرد و با مراجعه به پرونده بهداشتی همان افراد در دوران کودکی مشاهده کرد که اکثر افراد در آن بیماران در دوران خردسالی تجربه وزن کمتر از نرمال (2500 گرم) را تجربه کرده بوده اند. دیوید بارکر در سال 1995 فرضیه خودش را به صورت رسمی در مجله پزشکی بریتانیا ارایه و منتشر نمود. بعدها تیم پژوهشی پروفسور بارکر در مطالعات میدانی خود شواهد دیگری نیز در تائید فرضیه خود پیدا کردند. بعنوان نمونه، آنها شاهد وقوع بسیار بالای بیماری دیابت در بزرگسالان در یک منطقه فقیر نشین در شبه قاره هند بودند در حالی که انتظار بر آن است که وقوع این بیماری اصولا باید با بالا بودن شرایط و وضعیت اجتماعی اقتصادی مرتبط باشد. آنها با مطالعه بیشتر دریافتند که اکثر نوزادان در همان منطقه دچار وزن کمتر از نرمال در زمان تولد بوده اند که در واقع تائبد دیگری بر تاثیر وقایع و چگونگی سلامت در خردسالی بر روی شرایط سلامت و بیماری در سنین بزرگسالی می باشد. آنها همچنین طی مشاهدات میدانی دیگری در کشورعربستان دریافتند که کیفیت جفت دفع شده در نوزادان متولد شده در منطقه ای در آن کشور (که این جفت ها بنا به دلایل فرهنگی و مذهبی و طی آداب و رسوم ويژه ای پس از تولد نوزاد دفن می شود) با بیماری های بزرگسالی همان نوزادان مرتبط بوده است.
طبق این نظریه تغذیه نامناسب مادران میتواند فرزندان آنها را در دهههای بعد در معرض خطر برخی از بیماریهای مزمن از جمله بیماری های عروق قلبی قرار دهد و اساسا سبک زندگی افراد تنها به دوران رشد آنها مرتبط نبوده بلکه عملکرد مادران باردار در دوران جنینی نیز در بیماری های بزرگسالی تاثیرگذار است و این درر حالی اتفاق می افتد که اطلاع دقیقی نیز از آن چه که در فاصله بین دوران جنینی و بیماری های بزرگسالی پیش می آید، نداریم. به عبارت دیگر، تغذیه نامناسب در اوایل زندگی و همینطور قبل از تولد که معمولا با وزن نوزاد در هنگام تولد اندازهگیری میشود، باعث افزایش خطر سندرم متابولیک در بزرگسالی میگردد که شامل مجموعه ای از شرایط از جمله چاقی، دیابت، مشکلات مرتبط با انسولین، فشار خون بالا، چربی خون بالا و عوارضی از جمله بیماری عروق کرونر قلب و سکته مغزی میباشد.
فرضیه بارکر می گوید که رشد و پرورش اصولا از درون رحم مادر و حتی قبل از آن آغاز میشود و غذایی که مادر میخورد، هوایی که تنفس میکند، آبی که مینوشد، فشارهای عصبی یا آسیبهای روانی که تجربه میکند، همه و همه ممکن است فرزندش را در دهههای آینده زندگی از نظر سلامت جسمی و روانی تحت تاثیر قرار دهند. در سال های اخیر و بر اساس همان اصول فرضیه بارکر، پژوهش هایی نشان داده اند که نه تنها وقایع خردسالی و دوره جنینی بلکه اتفاقات قبل از بارداری و بخصوص در سه ماهه قبل از حاملگی نیز در مشکلات سلامت و بیماری های بزرگسالی اثر دارند که البته فعلا در خصوص مکانیزم این پروسه طولانی و پیچیده اطلاع و علم کافی وجود ندارد و نیاز به مطالعات بیشتری خواهد بود.
یک پژوهش جدید
در یک مطالعه جدید نوآورانه به روش کوهورت گذشته نگر و مبتنی بر دادههای سلامت در جمعیت بریتانیا، دانشمندان تأثیر کاهش مصرف شکر در ۱۰۰۰ روز نخست زندگی انسان (از لقاح تا دو سالگی) را بر سلامت بلندمدت بررسی کردند. این تحقیق از داده های یک اتفاق تاریخی استفاده کرد که پس از پایان جیرهبندی مواد غذایی در بریتانیا پس از جنگ جهانی دوم رخ داده بود. در سال ۱۹۵۳، با پایان جیرهبندی شکر، مصرف روزانه آن در جمعیت بریتانیا تقریباً دو برابر شد و از ۴۱ گرم به ۸۰ گرم رسید.
محققان با تحلیل دادههای ۶۰ هزار نفر از پایگاه داده ای UK BioBank که بین سالهای ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۶ متولد شده بودند، دریافتند کودکانی که در دوران جیرهبندی شکر متولد شدند، در بزرگسالی با کاهش ۳۵ درصدی خطر ابتلا به دیابت نوع دو، کاهش ۲۰ درصدی فشار خون بالا و ۳۰ درصدی چاقی روبرو شدند. همچنین، شروع دیابت در این گروه بهطور متوسط چهار سال و فشار خون بالا نیز دو سال دیرتر از گروهی بود که پس از پایان جیرهبندی متولد شده بودند.
نقش تغذیه مادر در دوران بارداری نیز قابل توجه بود. یکسوم از فواید کاهش شکر مربوط به دوران جنینی بود. با این حال، بیشترین اثر زمانی مشاهده شد که رژیم کمشکر هم شامل دوران بارداری و هم دوران تغذیه نوزاد با غذای جامد بود. پژوهشگران تأکید کردند که قرار گرفتن زودهنگام در معرض شکر ممکن است از طریق برنامهریزی پیچیده دوره جنینی، متابولیسم و ترجیحات غذایی فرد را در طول زندگی در سنین بعدی تحت تأثیر قرار دهد.
این یافتهها از نظریه ریشههای جنینی و خردسالی سلامت و بیماری در بزرگسالی حمایت میکنند و نشان میدهند که مداخلات تغذیهای در دوران اولیه زندگی میتوانند تأثیرات پایدار و قابل توجهی بر سلامت سنین بزرگسالی و نسلهای آینده داشته باشند. بر این اساس، کاهش مصرف شکر در دوران بارداری و اوایل کودکی میتواند بهعنوان یک راهبرد مؤثر در بهبود سلامت عمومی جامعه در نظر گرفته شود.
نتیجه گیری
طبق فرضیه بارکر از آنجائیکه تعدادی از بیماریهائی که اکنون در جوامع انسانی جزو مشکلات اساسی سلامت محسوب میشوند ریشه در دوران طفولیت دارند، لذا برای کنترل و پیشگیری از آنها ضمن اینکه تغییر و اصلاح رفتار و اقدامات درمان پزشکی مورد نیاز می باشد ، لازم است سلامت کودکان نیز بطور جدی و اساسی مورد توجه مدیران بهداشت و سلامت در جامعه قرار گیرد. از اینرو پیشنهاد شده است که برای کنترل تعدادی از بیماریهای مزمن در جمعیت لازم است بهداشت و سلامت کودکان مورد توجه قرار گیرد.
بنابر این اهمیت بهداشت کودکان (بخصوص در زیر پنجسالگی) از دو جهت حائز اهمیت خواهد بود: اول اینکه سلامت کودکان در همان سنین طفولیت منجر به رشد، شادابی و شکوفائی آنها در عرصه های مختلف خواهد گردید و از بیماریهای متعددی که این گروه پرخطر را تهدید می کند پیشگیری خواهد گردید و دوم اینکه از وقوع تعدادی از بیماری های خطرناک در بزرگسالی و سالمندی (طبق فرضیه بارکر) پیشگیری خواهد نمود.
پس بطور خلاصه، اگر مهمترین سن تاثیر گذار در سلامت تمام سنین بعدی را بخواهیم مشخص کنیم باید گفت که این سن عبارت است از فاصله بین تولد و پنج سالگی. از اینرو خانواده ها می بایست ضمن توجه به مولفه های سلامت در کلیه سنین برای اعضای خانواده، توجه ویژه ای به سلامت کودکان داشته باشند. بدیهی است که سلامت یک کودک بخصوص در بدو تولد (و پس از آن) مستقیما بستگی به سلامت مادر در دوره حاملگی و قبل از حاملگی (بخصوص سه ماه قبل) دارد. در این دوره مادران لازم است از مواجهه با خطرات و آسیب های محیطی و روانی اجتناب کنند. از جمله این گونه خطرات و آسیب ها در این دوره عبارت اند از: سیگار کشیدن، مصرف الکل، شرایط نامساعد روانی و استرس، مواجهه غیر معمول با مواد شیمیائی (مانند مواد شوینده و غیره)، مصرف غیر ضروری داروهای شیمیائی، انجام غیر ضروری رادیوگرافی بخصوص در منطقه شکمی، مواجهه با بیماریهای عفونی بخصوص بیماریهای ویروسی، تماس غیر ضروری با حیوانات اهلی (سگ و گربه). در این دوره همچنین ضرورت دارد که مادران هر از چند مدت یکبار جهت مراقبت های ویژه ای که برا ی کنترل خطرات و آسیب های احتمالی ممکن است وجود داشته باشد به مراکز بهداشتی و درمانی شهری و روستائی و یا پزشکان متخصص در این زمینه مراجعه نمایند.
